Có một nỗi lo mà chỉ những người apply thạc sĩ trái ngành mới cảm nhận rõ, đó là cảm giác “liệu mình có thuộc về ngành này không?”, “liệu quyết định rẽ hướng có phải là lựa chọn liều lĩnh?”.
Nỗi lo này có thể xuất hiện khi bạn bắt đầu chuẩn bị hồ sơ nộp thạc sĩ, khi đọc mô tả chương trình, hay so sánh hồ sơ của mình với những người học thạc sĩ đúng ngành xung quanh. Nếu bạn đang cảm thấy lo lắng mà chưa có cách vượt qua, thì bài viết này là dành cho bạn.
1. Hiểu đúng về học thạc sĩ “trái ngành”
Nhiều người thường nghĩ việc theo học một ngành khác so với ngành ở bậc cử nhân được gọi là “trái ngành”. Tuy nhiên, trừ phi bạn học một ngành gần như khác biệt hoàn toàn không có gì liên quan so với thời đại học (ví dụ: cử nhân học Bác sĩ, thạc sĩ học Giáo dục mầm non), còn lại thực chất trong đa phần trường hợp bạn vẫn đang chọn ngành học có sự giao thoa về kỹ năng và kiến thức so với thời đại học.
Khi đó, bằng cử nhân sẽ trở thành bước chuyển tiếp để bạn học thạc sĩ.
Hầu hết những kỹ năng bạn đạt được ở thời đại học (ví dụ: phân tích data, quản lý dự án, research,…) đều có thể chuyển đổi sang để học và làm ở bậc thạc sĩ (transferable skills). Với nhóm này, khó khăn chủ yếu nằm ở thuật ngữ và tốc độ học ban đầu, chứ không phải năng lực học tập.
Ví dụ, một bạn học cử nhân Truyền thông rồi học thạc sĩ Marketing sẽ có cùng một nền tảng về nghiên cứu hành vi, xây dựng thông điệp, phân tích dữ liệu, tư duy chiến lược và làm việc với insight. Những kỹ năng như research, viết, phân tích, quản lý dự án mà bạn đã tích lũy ở bậc đại học sẽ tiếp tục được sử dụng và phát triển sâu hơn ở bậc thạc sĩ.
Tương tự, một người học cử nhân Quản trị kinh doanh, làm việc trong lĩnh vực Giáo dục và muốn học thạc sĩ về Education Policy hoặc Educational Leadership cũng không phải bắt đầu lại từ đầu. Nền tảng về quản lý, vận hành hay làm việc với stakeholder từ ngành học Quản trị sẽ là lợi thế lớn khi người này đi học chương trình Giáo dục liên quan đến Chính sách hoặc Quản trị.
Ngược lại, cũng có những bạn chuyển sang một lĩnh vực mới hoàn toàn, gọi là học trái ngành. Lúc này, bạn sẽ cần nhiều thời gian để làm quen phương pháp học và luyện cách tư duy theo ngành học mới.
Dù bạn thuộc nhóm nào, có một điều quan trọng bạn cần nhớ: bạn không ngẫu nhiên được nhận vào chương trình này. Khi bạn nộp hồ sơ, ban tuyển sinh đã đọc, đã cân nhắc, và đã thấy được khả năng theo học cũng như logic trong quyết định chuyển hướng của bạn. Việc bạn được nhận chính là một tín hiệu cho thấy bạn đủ năng lực để bắt đầu.
Lưu ý:
Một số ngành nghề đặc trưng (như kỹ thuật) thường yêu cầu ứng viên ở bậc Cử nhân phải học ngành tương ứng và đáp ứng số tín chỉ nhất định. Bạn cần kiểm tra kỹ yêu cầu chương trình và yêu cầu bằng Đại học của ngành bạn muốn nộp. Nếu bạn thỏa mãn các yêu cầu trên thì hãy cứ tự tin apply nhé.
2. Những nỗi lo thường trực khi học thạc sĩ trái ngành
Khi đứng trước quyết định học trái ngành, bạn thường dễ đặt mình cạnh những ứng viên có background đúng ngành, những người mà bạn nghĩ là có lợi thế hơn khi xin học bổng hay khi đi học.
Ngoài ra, các chương trình thạc sĩ thường được thiết kế với thời gian ngắn và tốc độ nhanh. Chỉ đọc syllabus thôi cũng đủ khiến bạn chùn bước vì danh sách môn học dày đặc, yêu cầu đọc nhiều, viết nhiều và không có nhiều thời gian để dạy kiến thức cơ bản. Điều này khiến bạn dễ nghĩ rằng mình sẽ luôn ở thế bị động nếu không có nền tảng ngành học phù hợp.
Một lý do khác khiến nỗi lo của bạn trở nên dai dẳng là vì rất ít người chia sẻ về quá trình chật vật khi quyết định học trái ngành. Khi chỉ nhìn thấy những câu chuyện đậu học bổng, bạn dễ nghĩ rằng chỉ có mình đang bất an, trong khi thực tế, cảm giác này phổ biến hơn bạn tưởng rất nhiều.
3. Cách chuẩn bị để bước vào chương trình với tâm thế vững hơn
Trước khi nói đến kiến thức hay kỹ năng, điều quan trọng nhất bạn cần chuẩn bị khi apply thạc sĩ trái ngành là tâm thế. Tâm thế không chỉ ảnh hưởng đến trải nghiệm học sau này, mà còn tác động trực tiếp đến cách bạn viết hồ sơ và kể câu chuyện của mình. Nếu bạn apply với tâm thế sợ hãi hoặc tự ti, điều này sẽ phản ánh trong bài luận của bạn.
Lối viết của bạn sẽ trở nên dè dặt, hoặc vô thức thể hiện sự tự ti bằng cách cố chứng minh rằng “mình không hề thua kém người khác dù học trái ngành”.
Ngược lại, khi bạn nhìn nhận việc học trái ngành là một quyết định hợp lý, cân nhắc kỹ từ trải nghiệm, kỹ năng và có mục tiêu rõ ràng, bạn sẽ bắt đầu khai thác được thế mạnh của sự giao thoa ngành. Bạn không còn xem background đại học là “điểm yếu” so với người khác, mà là nền tảng giúp bạn tiếp cận ngành học mới theo một cách khác biệt.
Bạn cần hiểu rằng bạn không bắt đầu từ số 0, bạn chỉ bắt đầu từ một background khác. Và chính background đó có thể giúp bạn nhìn ra những “điểm mù” mà người trong ngành lâu năm khó nhận ra, hoặc mang đến những góc nhìn mới mẻ nhờ kết hợp background cũ của bạn.
Chính sự thay đổi tâm thế này giúp bạn kể câu chuyện thuyết phục hơn.
4. Cách thể hiện bản thân trong hồ sơ khi apply thạc sĩ trái ngành
Khi apply trái ngành, điều hội đồng tuyển sinh quan tâm là liệu sự đổi hướng của bạn có logic, rõ ràng và nhất quán hay không.
Ở bước này, trải nghiệm thực tế sẽ đóng vai trò rất lớn trong việc kết nối hai ngành học. Bạn cần nêu ra công việc, dự án, hoặc trải nghiệm cá nhân đã khiến bạn nhận ra giới hạn (gap) của ngành cũ và nhu cầu học thêm ngành mới. Khi được trình bày tốt, sự giao thoa này tạo nên một câu chuyện thú vị mà đôi khi những ứng viên từ trước đến nay chỉ theo đuổi một ngành nghề duy nhất không có được.
Ngoài ra, bạn cũng cần thể hiện được bạn sẽ dùng kiến thức ở ngành học cũ như thế nào để đóng góp cho ngành học mới. Bạn có thể khai thác các kỹ năng chuyển đổi mà mình đã tích lũy, chẳng hạn khả năng nghiên cứu, phân tích dữ liệu, làm việc với con người, quản lý dự án hay tư duy hệ thống.
Cuối cùng, bạn cần thể hiện định hướng sau khi học một cách rõ ràng và cụ thể. Bạn cần cho hội đồng thấy rằng việc học thạc sĩ sẽ là “bàn đạp” để giúp bạn đạt được một mục tiêu cụ thể nào đó trong tương lai.
Tóm lại, nếu bạn đang lo lắng về quyết định học thạc sĩ trái ngành, hãy nhớ rằng cảm giác này là điều hoàn toàn tự nhiên. Quan trọng là hãy chuẩn bị tâm thế phù hợp và tận dụng sự khác biệt của mình để viết nên một câu chuyện ấn tượng.
Chúc bạn bay cùng học bổng thành công và tận hưởng hành trình du học thạc sĩ “trái ngành” của mình!
